Dengue

Ano ang dengue?

Ang dengue ay isang viral na sakit na kumakalat sa mga tao sa pamamagitan ng kagat ng lamok. Ito ay sanhi ng alinman sa apat na magkakaugnay na virus ng dengue. Ang mga virus ay naipapasa sa mga tao kapag sila ay nakagat ng mga nahawaang lamok na espesye ng Aedes (Aedes aegypti o Aedes albopictus).

Sino ang nagkakaroon ng dengue at paano ito kumakalat?

Ang mga taong nakagat ng lamok na Aedes na may impeksiyon ng dengue virus ay maaaring magkasakit. Humigit-kumulang isa sa bawat apat na taong may impeksiyon ng dengue virus ang magkakasakit. Sa mga nagkakasakit, humigit-kumulang isa sa bawat 20 tao ang magkakaroon ng malalang sakit. Ang mga buntis na kababaihan ay maaaring makapasa ng dengue virus sa fetus habang nagbubuntis o sa oras ng panganganak. Sa bihirang pagkakataon, ang dengue ay maaaring maipasa sa mga tao sa pamamagitan ng pagkakalantad sa laboratoryo o setting ng pangangalagang pangkalusugan, gaya ng pagsasalin ng dugo, paglilipat ng organ, o mga pinsala mula sa tusok ng karayom.

Ang mga lamok ba sa Virginia ay nakakapagkalat ng dengue?

Ang mga lamok na Aedes albopictus ay karaniwang matatagpuan sa buong Virginia. Bagaman natukoy ang mga lamok na Aedes aegypti sa Virginia, matatagpuan lamang ang mga ito nang paminsan-minsan. Ang mga lamok na Aedes ay karaniwang nangangagat ng mga tao. Karaniwan silang nangingitlog sa mga lalagyan na malapit sa mga tao at may lamang tubig, gaya ng mga balde, mangkok, lalagyan ng pagkain ng hayop, paso ng bulaklak, at plorera.

Ano ang mga sintomas ng dengue?

Ang pangunahing sintomas ng dengue ay lagnat. Kasama sa iba pang sintomas ang sakit ng ulo, pananakit sa likod ng mga mata, pananakit ng kasukasuan, pagduduwal, pagsusuka, at pananakit ng kalamnan at/o buto. Humigit-kumulang 1 sa bawat 20 pasyenteng may dengue ang nagkakaroon ng malala at nakamamatay na sakit na tinatawag na malalang dengue.  Ang malalang dengue ay maaaring magsimula 1-2 araw matapos mawala ang lagnat. Ang mga sintomas ng malalang dengue ay maaaring kabilangan ng pananakit o pagiging sensitibo ng tiyan, tuloy-tuloy na pagsusuka (na maaaring may kasamang dugo), pagdurugo mula sa ilong o gilagid, at dugo sa dumi.

Gaano kabilis pagkatapos ng pagkakalantad lilitaw ang mga sintomas?

Karaniwang nagsisimula ang mga sintomas ng dengue 5–7 araw matapos makagat ang isang tao ng lamok na may impeksiyon. Karaniwang tumatagal ang karamdaman nang 2–7 araw.

Paano nasusuri ang dengue?

Maaaring ma-diagnose ang dengue sa mga unang yugto ng pagkakasakit sa pamamagitan ng pagsusuri sa mga serum sample para sa dengue virus. Ang pagsusuring ito ay maaasahan at kayang matukoy ang virus sa loob ng unang pitong araw pagkatapos ng simula ng pagkakasakit. Pagkalipas ng pitong araw ng pagkakasakit, maaaring gamitin ang mga serologic test upang suriin ang antibody response ng isang tao upang makita kung sila ay maaaring nalantad sa dengue virus.

Ano ang paggamot sa dengue?

Ang mga taong dumaranas ng dengue ay dapat kumunsulta sa isang manggagamot para sa pangangalaga. Walang tiyak na gamot para sa paggamot ng dengue, maliban sa suportang pangangalaga. Ang mga taong nag-iisip na maaaring may dengue sila ay dapat lamang gumamit ng mga pampawala ng sakit (analgesics) na may acetaminophen. Dahil sa potensiyal na pagdurugo habang may impeksiyon ng virus na dengue, ang aspirin, mga gamot na naglalaman ng aspirin, o mga produktong katulad ng aspirin, gaya ng ibuprofen o naproxen, ay dapat iwasan. Bukod pa rito, nararapat ding magpahinga, uminom ng maraming likido upang maiwasan ang dehydration, at iwasan ang kagat ng lamok habang nilalagnat.

Kailangan bang masuri at gamutin ang mga taong nakipag-ugnayan sa isang taong may dengue?

Ang mga nakasalamuha ng mga taong may dengue ay dapat sumailalim sa pagsusuri kung sila ay nagpapakita ng mga sintomas ng impeksiyon ng dengue virus at may kasaysayan ng paglalakbay o pagkakalantad sa lamok. Ang dengue ay hindi direktang naipapasa mula sa tao patungo sa ibang tao, ngunit ang isang nahawaang tao ay maaaring makapasa ng virus sa mga lamok, na posibleng maglantad sa iba.

Paano maiiwasan ang dengue?

Ang pag-iwas sa kagat ng lamok ay ang pinakamahusay na proteksyon laban sa dengue:

• Gumamit ng insect repellent na naglalaman ng DEET, picaridin, IR3535, o oil of lemon eucalyptus sa nakalantad na balat at/o damit. Ang repellent/insecticide na permethrin ay maaaring gamitin sa damit para sa proteksyon sa loob ng ilang paglalaba. Palaging sundin ang mga direksyon sa pakete.
• Magsuot ng long sleeves at pantalon kapag nasa labas.
• Siguraduhing may maayos at buong screen ang mga bintana at pinto upang makatulong na hindi makapasok ang mga lamok.
• Sugpuin ang mga lugar na pinamumugaran ng lamok sa paligid ng bahay sa pamamagitan ng pagtatapon ng naipong tubig mula sa mga paso ng bulaklak, balde, bariles, at iba pang lalagyan. Butasan ang mga tire swing upang maubos ang tubig. Alisan ng tubig ang mga wading pool ng mga bata at itabi nang nakatagilid pagkatapos gamitin.

Paano ako makakakuha ng karagdagang impormasyon tungkol sa dengue?

• Kung mayroon kang mga alalahanin tungkol sa dengue, makipag-ugnayan sa iyong healthcare provider.
• Tawagan ang iyong lokal na departamento ng kalusugan. Mahahanap mo ang iyong lokal na departamento ng kalusugan sa vdh.virginia.gov/health-department-locator/
• Bisitahin ang pahina ng Dengue Fever ng CDC sa cdc.gov/dengue/ para sa karagdagang impormasyon.